Muziek & Ruimte

Op deze pagina zijn drie filmpjes te zien. Het eerste filmpje geeft de massale vogeltrek tijdens de voorjaarsmigratie weer, het tweede filmpje illustreert hoe insecten door opstijgende warme lucht hoog de atmosfeer ingaan. En het derde toont de paniekreacties van vogels tijdens vuurwerk op oudejaar. De filmpjes werden gemaakt door de weerradar en toont hierdoor de veelzijdigheid van deze radar aan. De radar fungeert hier als een instrument dat iets zichtbaar kan maken wat met het blote oog vaak niet te zien is en geeft zo een unieke inkijk in het leven van vogels en andere luchtbewoners.

Op deze radarbeelden is de vogeltrek te zien tijdens de klassieke voorjaarsmigratie. Vogels trekken dan vanuit het zuiden noordwaarts, in de richting van hun broedgebieden. Veel zangvogels migreren gedurende de nacht, wanneer de atmosfeer vaak stabieler is en ze overdag kunnen rusten en foerageren. Met behulp van weerradars kunnen wetenschappers en vogelaars deze nachtelijke trek toch volgen. Op deze beelden is ook een opvallende trekstroom te zien boven de Noordzee. Veel vogelsoorten, zoals lijsters, vinken en andere zangvogels, overwinteren in het zuiden van het Verenigd Koninkrijk en steken tijdens geschikte weersomstandigheden de Noordzee over richting het Europees vasteland. Meestal verkiezen ze droge omstandigheden en een gunstige windrichting, zodat de vlucht over zee zo weinig mogelijk energie kost. Deze radarbeelden tonen een uniek beeld van migratie op grote schaal, waarbij duizenden, tot soms miljoenen, vogels gelijktijdig onderweg zijn tussen hun overwinteringsgebieden en hun broedgebieden in Europa.

Ook grote aantallen insecten kunnen duidelijke radarreflecties veroorzaken, zoals in dit filmpje. Op warme, rustige dagen kunnen insecten massaal de lucht in gaan. Vooral wanneer de atmosfeer stabiel is en de wind zwak blijft, kunnen ze zich over grote gebieden verspreiden. Op de radar verschijnen deze zwermen als vrij egale zones met een zwakke maar duidelijke reflectie. De insectensignalen verschijnen vooral overdag, wanneer de zon het aardoppervlak opwarmt en thermiek ontstaat. Die opstijgende lucht helpt insecten om hoger in de atmosfeer terecht te komen, waardoor ze zichtbaar worden voor de radar. Ook insecten kunnen uitgestrekte gebieden vullen op radar, met een gladder en gelijkmatiger signaal als kenmerkend patroon, dat contrasteert met de wat brokkelige of korrelige structuur van de vogeltrek. Voor radarmeteorologen zijn zulke biologische signalen interessant, als ze als zodanig herkend worden, en bijvoorbeeld niet als neerslag geïnterpreteerd worden.

In deze film is de reactie te zien van watervogels op het vuurwerk dat de lucht verlicht en het geluid dat weerklinkt tijdens de jaarwisseling van 2025 naar 2026. Het plotselinge vuurwerk veroorzaakt een sterke reactie bij watervogels. Ze vliegen hoog op, zodat ze zichtbaar worden voor de radar. Het gaat om een acute en kortstondige reactie, want uit de radarbeelden blijkt dat na ongeveer een half uur de rust alweer is teruggekeerd. Toch veroorzaakt deze nachtelijke verstoring in het midden van de winter een extra inspanning van de vogels, wat nadelig voor hen kan zijn. Zo kan het ook gebeuren dat ze hun gebruikelijke rustplaatsen tijdelijk verlaten en ongewild elders terechtkomen. Deze radarbeelden tonen aan hoe gevoelig vogels zijn voor hun omgeving. De beelden maken het mogelijk, om, net als bij de migratie van de vogeltrek en van de insecten, onzichtbaar gedrag zichtbaarder te maken.

Terug...